Ghèn mắt ở trẻ sơ sinh là tình trạng khá phổ biến, khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Hiện tượng này thường biểu hiện bằng nước mắt hoặc dịch nhầy tích tụ ở góc mắt, đôi khi kèm theo vẩy đóng ở mí. Trong phần lớn trường hợp, ghèn mắt trẻ sơ sinh không nguy hiểm và có thể tự khỏi, nhưng cũng cần phân biệt với các dấu hiệu bất thường để can thiệp kịp thời. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên nhân, cách xử lý tại nhà, thời điểm cần đưa trẻ đi khám và các biến chứng có thể xảy ra, giúp cha mẹ chủ động chăm sóc sức khỏe cho bé.
Ghèn mắt ở trẻ sơ sinh là gì? Đây là hiện tượng dịch nước mắt và dịch nhầy không được thoát ra ngoài bình thường, dẫn đến tích tụ ở góc mắt, thường ở khóe mắt gần mũi. Nguyên nhân phổ biến nhất là tắc nghẽn ống dẫn nước mắt – một ống nhỏ dẫn nước mắt từ tuyến lệ xuống mũi. Khi ống này chưa mở hoàn toàn hoặc bị tắc, nước mắt không thể chảy vào mũi mà đọng lại ở mắt, tạo thành ghèn. Tình trạng này thường vô hại, không gây viêm nhiễm nghiêm trọng và có xu hướng tự cải thiện khi trẻ lớn dần.
Có thể bạn quan tâm: Cận Mấy Độ Không Đi Nghĩa Vụ Quân Sự? Quy Trình Và Lưu Ý 2026
Có thể bạn quan tâm: Thuốc Nhỏ Mắt Nano Việt Nam: Tổng Từ A Đến Z
Nguyên Nhân Chính Gây Ghèn Mắt Ở Trẻ Sơ Sinh
Tắc Nghẽn Ống Dẫn Nước Mắt
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm đến 20% trường hợp theo thống kê của Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ. Ống dẫn nước mắt (ống Nasolacrimal duct) có thể chưa thông suốt khi trẻ chào đời, do màng mỏng che kín đầu ống chưa tự vỡ. Tắc nghẽn có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt. Nước mắt được sản xuất liên tục để giữ mắt ẩm và sạch sẽ, nhưng nếu không chảy vào mũi, nó sẽ tích tụ, kết hợp với bụi bẩn và tế bào chết tạo thành chất nhầy màu vàng hoặc trắng, đóng vảy ở khóe mắt.
Viêm Kết Mạc
Một số trường hợp ghèn mắt đi kèm với đỏ mắt, sưng mí, chảy mủ có thể là dấu hiệu viêm kết mạc – tình trạng viêm nhiễm lớp mỏng phủ trước nhãn cầu. Viêm kết mạc ở trẻ sơ sinh có thể do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng. Triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 1-2 tuần sau sinh và cần được bác sĩ chẩn đoán để điều trị phù hợp, tránh biến chứng.
Dị Ứng hoặc Kích Ứng Môi Trường
Dị ứng với chất nào đó trong môi trường sống, như khói bụi, hóa chất, hoặc thậm chí là nước muối sinh lý dùng để lau mắt, đôi khi cũng gây kích ứng, làm tăng sản xuất nước mắt và dịch nhầy. Tuy nhiên, đây là nguyên nhân ít gặp hơn so với tắc nghẽn ống dẫn lệ.
Các Bất Thường Bẩm Sinh Hiếm Gặp
Trong một số trường hợp rất hiếm, ghèn mắt có thể liên quan đến các bất thường cấu trúc mắt hoặc hệ thống dẫn lệ bẩm sinh, như ống dẫn lệ hoàn toàn vắng mặt hoặc bị tắc hoàn toàn. Các trường hợp này thường được phát hiện sớm và cần theo dõi chuyên sâu.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Món Quà Ăn Tặng Bạn Gái Tuyệt Vời Nhất 2026
Các Dấu Hiệu Cần Đặc Biệt Lưu Ý
Không phải mọi trường hợp ghèn mắt đều bình thường. Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu gặp các dấu hiệu sau:
- Mắt đỏ, sưng húp hoặc mí mắt sưng to: Có thể báo hiệu nhiễm trùng nặng.
- Chảy mủ có màu vàng hoặc xanh lá cây, đặc quánh: Dấu hiệu viêm kết mạc do vi khuẩn, cần kháng sinh.
- Trẻ quấy khóc, chạm vào mắt nhiều hơn, nhạy cảm với ánh sáng: Biểu hiện đau rát hoặc khó chịu.
- Sốt kèm theo: Nhiễm trùng mắt có thể lan rộng, gây sốt.
- Ghèn xuất hiện sau 2 tuần tuổi và kéo dài không giảm: Có thể không phải do tắc ống dẫn lệ đơn thuần.
- Vùng sưng cứng ở khóe mắt gần mũi: Có thể là dấu hiệu viêm túi lệ.
Có thể bạn quan tâm: Bụi Vào Mắt Bị Cộm Phải Làm Sao? Cách Xử Lý Nhanh Và An Toàn
Xử Lý Tại Nhà An Toàn và Hiệu Quả
Với ghèn mắt do tắc nghẽn ống dẫn lệ, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp sau tại nhà:
Vệ Sinh Mắt Đúng Cách
Luôn rửa tay sạch sẽ với xà phòng và nước ấm trước khi chạm vào mắt trẻ. Dùng bông gòn sạch, khăn mềm thấm nước ấm (không quá nóng) để nhẹ nhàng lau dịch nhầy và ghèn ở khóe mắt, từ trong ra ngoài. Nếu trẻ bị cả hai mắt, dùng hai miếng bông riêng biệt để tránh lây nhiễm chéo. Tránh dùng cùng một miếng bông lau cả hai mắt.
Massage Ống Dẫn Nước Mắt
Massage nhẹ nhàng giúp kích thích ống dẫn lệ mở ra và đẩy dịch ra ngoài. Thực hiện như sau:
- Rửa tay sạch.
- Dùng ngón tay trỏ áp nhẹ vào vùng sống mũi bên trong, đối diện với khóe mắt bị tắc.
- Vuốt nhẹ nhàng xuống dọc theo bên mũi, về phía hố mũi.
- Thực hiện 2-3 lần vuốt, lặp lại 2 lần mỗi ngày (sáng và tối).
Chú ý: Nếu vùng mũi của trẻ đỏ hoặc sưng, dừng massage ngay và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Sử dụng Nước Muối Sinh Lý
Nước muối sinh lý (0.9%) an toàn, có thể dùng để làm sạch mắt và làm mềm ghèn. Nhỏ vài giọt vào mắt bị ghèn trước khi massage hoặc lau sạch. Lưu ý chỉ dùng sản phẩm dành cho mắt, không tự pha muối.
Theo Dõi và Kiên Nhẫn
Hầu hết trường hợp tắc ống dẫn lệ sẽ tự thông trong vòng 4-6 tháng đầu đời. Cha mẹ cần kiên nhẫn thực hiện vệ sinh và massage đều đặn, đồng thời theo dõi sự thay đổi của triệu chứng.
Khi Nào Cần Đưa Trẻ Đi Khám Bác Sĩ
Dù ghèn mắt thường nhẹ, nhưng có những tình huống yêu cầu sự can thiệp y tế:
- Sau 6-8 tháng tuổi mà tình trạng không cải thiện: Bác sĩ nhi khoa hoặc nhãn khoa có thể đề nghị thông tuyến lệ bằng đầu dò – một thủ thuật nhỏ, đặt trẻ dưới gây mê nhẹ, dùng dụng cụ nong nhẹ ống dẫn lệ để mở thông.
- Xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng như mắt đỏ, sưng, chảy mủ, sốt: Cần khám ngay để được điều trị kháng sinh, tránh viêm tủy lệ hoặc viêm toàn phần mắt.
- Ghèn kèm đỏ mắt, sưng mí nhiều: Có thể là viêm kết mạc hoặc viêm túi lệ.
- Trẻ có tiền sử sinh non, đa thai, hoặc bất thường khuôn mặt: Nguy cơ tắc nghẽn ống dẫn lệ cao hơn, nên theo dõi sát.
Biến Chứng Có Thể Xảy Ra Nếu Không Được Xử Lý Đúng Cách
Viêm Túi Lệ
Tắc nghẽn kéo dài có thể dẫn đến viêm túi lệ – một khối sưng đỏ, đau ở khóe mắt gần mũi, đôi khi sốt. Cần điều trị kháng sinh kịp thời, thậm chí phải phẫu thuật để dẫn lưu nếu áp xe hình thành.
Viêm Kết Mạc Nặng
Nhiễm trùng không được kiểm soát có thể lan từ kết mạc đến các cấu trúc khác của mắt, gây viêm thủy tinh thể, võng mạc, thậm chí đe dọa thị lực.
Tổn Thương Có Thể Vĩnh Viễn
Một số trường hợp tắc nghẽn ống dẫn lệ nặng, không thông, có thể dẫn đến giãn quai rãnh lệ, tổn thương tế bào mặt trước của giác mạc do dịch ứ đọng, ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.
Lời Khuyên Dành Cho Cha Mẹ
- Giữ vệ sinh sạch sẽ: Rửa tay trước khi chạm vào mắt bé, dùng khăn riêng, sạch sẽ.
- Áp dụng massage đều đặn: Nhưng phải nhẹ nhàng, tránh dùng lực mạnh gây tổn thương.
- Theo dõi sát triệu chứng: Ghi chú lại tần suất, màu sắc của ghèn, có kèm đỏ mắt hay sốt không.
- Không tự ý dùng thuốc: Thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh cần có chỉ định của bác sĩ. Dùng thuốc không phù hợp có thể làm nặng thêm tình trạng.
- Tìm hiểu thông tin từ nguồn uy tín: Cha mẹ nên tham khảo các bài viết khoa học, trang web y tế chính thống để có kiến thức nền tảng vững chắc. Một website cung cấp kiến thức tổng hợp đa lĩnh vực, được biên soạn cẩn thận, có thể là nguồn hỗ trợ đáng tin cậy cho các vấn đề sức khỏe hàng ngày, giúp bạn đưa ra quyết định chăm sóc con tốt hơn. Bạn có thể tìm hiểu thêm nhiều chủ đề liên quan đến sức khỏe gia đình tại kinhmatquangnhan.vn.
Kết Luận
Ghèn mắt ở trẻ sơ sinh chủ yếu là do tắc nghẽn ống dẫn nước mắt, một tình trạng thường tự khỏi và ít gây biến chứng nghiêm trọng. Việc vệ sinh mắt sạch sẽ, massage nhẹ nhàng và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường là chìa khóa để chăm sóc bé an toàn. Tuy nhiên, nếu ghèn kèm đỏ mắt, chảy mủ, sưng hoặc kéo dài sau 6 tháng, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt hoặc nhi khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Hiểu rõ nguyên nhân và cách xử lý phù hợp sẽ giúp phụ huynh bớt lo lắng, đồng thời bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh cho con trong những năm tháng đầu đời.