Làm sao để biết mắt có bị cận hay không?

Việc nhận biết sớm tình trạng cận thị giúp bạn chủ động bảo vệ thị lực, tránh các biến chứng và lựa chọn phương pháp điều chỉnh phù hợp. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn tổng quan, chi tiết về các dấu hiệu nhận biết, những phương pháp kiểm tra đơn giản có thể thực hiện tại nhà và thời điểm cần tới chuyên gia nhãn khoa để có chẩn đoán chính xác.

Có thể bạn quan tâm: Giá Cắt Kính Cận Ở Bệnh Viện Mắt Sài Gòn Có Bao Nhiêu?

Có thể bạn quan tâm: Những Việc Cần Tránh Khi Đi Bơi Ở Bể Bơi Để An Toàn Tuyệt Đối

Tóm tắt nhanh các phương pháp xác định cận thị

Có thể bạn quan tâm: Làm Sao Để Biết Mắt Một Mí Hay Hai Mí: Hướng Dẫn Kiểm Tra Chi Tiết

1. Quan sát các triệu chứng thường gặp: Chú ý đến cảm giác mỏi mắt, nhìn mờ từ xa, nhức đầu, chen chúc khi nhìn xa.
2. Thực hiện kiểm tra mắt tại nhà: Sử dụng bài kiểm tra chữ cái từ xa hoặc đơn giản như “chọc mũi tay” để đánh giá khả năng nhìn rõ.
3. Đánh giá thói quen và lối sống: Nhận diện các yếu tố nguy cơ như thường xuyên sử dụng điện thoại, làm việc với máy tính.
4. Tham khảo đánh giá ban đầu từ người thân: Nhờ người có thị lực tốt quan sát thói quen của bạn.
5. Đặt lịch khám mắt chuyên sâu: Đây là bước duy nhất và quan trọng nhất để biết chắc chắn mắt có cận hay không và loại cận cụ thể.

Cận thị (myopia) là một trong những rối loạn dị tật thị giác phổ biến nhất trên toàn thế giới, ảnh hưởng đến khả năng nhìn rõ các vật thể ở xa trong khi nhìn gần vẫn bình thường. Nguyên nhân chính là do ánh sáng tập trung trước mạng lưới thần kinh võng mạc thay vì chính xác trên bề mặt đó, thường do trục kính quá dài hoặc sức cường độ của thủy tinh thể quá lớn. Tại Việt Nam, tỷ lệ người bị cận ngày càng tăng, đặc biệt ở các độ tuổi đi học và dân văn phòng, một phần do thói quen sinh hoạt và học tập với thời gian dài ở gần.

Việc làm sao để biết mắt có bị cận hay không là một nhu cầu thông tin thiết thực. Tuy nhiên, cần hiểu rằng các dấu hiệu và kiểm tra tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo ban đầu, không thể thay thế chẩn đoán y khoa. Một cuộc khám mắt toàn diện tại cơ sở y tế, nơi bác sĩ sử dụng dụng cụ chuyên dụng như máy khám tự động, máy đo thị lực, kính hiển vi slit-lamp, là cách duy nhất để xác định chính xác mức độ cận, loại cận (cận chùm tia, cận điểm) và loại trừ các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự.

Các dấu hiệu nhận biết mắt cận thị thường gặp

Triệu chứng của cận thị có thể biểu hiện rõ rệt hoặc âm thầm, tùy thuộc vào mức độ. Người bị cận nhẹ đôi khi không nhận ra vấn đề cho đến khi cần nhìn những vật thể ở khoảng cách xa, như bảng giáo trình, biển báo đường, hoặc khi lái xe.

Mờ vision từ xa: Đây là triệu chứng điển hình nhất. Bạn sẽ thấy chữ in trên bảng, chữ biển hiệu, hay khuôn mặt người ở xa trở nên mờ, không rõ hình dạng. Trong khi đó, việc đọc sách, nhìn điện thoại từ khoảng cách 30-40cm lại không gặp khó khăn. Một cách kiểm tra nhanh là thử che một mắt, nhìn vào một vật thể cố định ở xa (ví dụ: đồng hồ trên tường ở cuối phòng). Nếu hình ảnh không sắc nét, đó có thể là dấu hiệu.

Mỏi mắt, mệt mỏi: Đôi mắt phải hoạt động vượt mức để cố gắng điều chỉnh và tập trung, dẫn đến căng thẳng cơ mắt. Cảm giác này thường xuất hiện sau thời gian dài tham gia các hoạt động đòi hỏi nhìn xa, như xem phim rạp, theo dõi bài thuyết trình, hoặc lái xe đường dài. Người bị cận thường có xu hướng nhíu mắt, hơi nhướng mày lên để tạm thời cải thiện độ nét, điều này càng làm tăng sự mệt mỏi.

Đau đầu, nhức mắt: Căng thẳng kéo dài của cơ mắt và thần kinh thị giác có thể phát tán và gây đau đầu, nhất là ở vùng trán, thái dương hoặc phía sau óc. Các cơn đau đầu này thường xuất hiện vào cuối ngày sau khi đã sử dụng mắt nhiều.

Thói quen nhìn xa hất cằm, ngửa cổ: Đây là một phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm tìm một góc nhìn tối ưu hơn. Khi nhìn xa, người cận có xu hướng hất mặt lên một chút, coi như đang “ngửa cổ” lên trời để tìm điểm nhìn rõ ràng hơn. Nếu bạn nhận thấy mình hay làm động tác này một cách vô thức, đó là dấu hiệu cảnh báo rất rõ rệt.

Phản xạ che một mắt khi nhìn xa: Tương tự như việc nhíu mắt, nhiều người cận vô thức đưa tay lên che một bên mắt lại khi cố gắng nhìn rõ một vật ở xa. Hành động này giúp loại bỏ nhiễu loạn từ hai mắt, tạo cảm giác nhìn rõ hơn một chút, nhưng chỉ là giải pháp tức thời và không giải quyết được gốc rễ.

Khó khăn khi lái xe, đặc biệt là ban đêm: Lái xe đòi hỏi thị lực xa tốt để quan sát biển báo, tín hiệu và các phương tiện khác. Người cận thường cảm thấy bất lực khi lái xe lúc trời tối, do ánh sáng yếu càng làm tăng hiện tượng lóa, chói và giảm độ tương phản.

Cần ngồi gần TV hoặc ra trước lớp: Nếu bạn thấy bản thân phải di chuyển ghế ngồi gần hơn với TV, màn chiếu, hoặc không nhìn rõ bảng viết ở lớp học dù đã ngồi ở hàng trước, đó là tín hiệu rõ rệt về sự suy giảm thị lực xa.

Các phương pháp kiểm tra mắt cận tại nhà (chỉ mang tính chất tham khảo)

Có thể bạn quan tâm: Hào Hoa Là Gì Nếu Không Đào Hoa Là Gì?

Trước khi quyết định đi khám, bạn có thể thực hiện một số bài kiểm tra đơn giản tại nhà. Tuy nhiên, bắt buộc phải nhớ rằng kết quả này không phải là chẩn đoán y tế.

Bài kiểm tra chữ cái Snellen tại nhà: Đây là phương pháp phổ biến nhất.

1. In hoặc vẽ một bảng chữ cái Snellen (có sẵn trên internet) với các hàng chữ giảm dần kích cỡ. Kích thước dòng lớn nhất (thường là chữ E khổ lớn) cần có chiều cao khoảng 8.7 cm nếu bạn dán ở cách 3 mét.
2. Dán bảng lên tường ở nơi có ánh sáng tốt, tránh ngược sáng.
3. Đứng cách bảng 3 mét (nếu thiếu không gian, có thể tính tỷ lệ giảm xuống, ví dụ 2 mét, nhưng cần điều chỉnh tỷ lệ kích thước chữ tương ứng).
4. Che một mắt, đọc từng dòng chữ từ lớn đến nhỏ. Dừng lại ở dòng chữ cuối cùng bạn có thể đọc được rõ ràng hơn 50% các chữ.
5. Ghi lại dòng chữ nhỏ nhất bạn đọc được (ví dụ: dòng 6/6, dòng 6/9, dòng 6/12).
6. Lặp lại với mắt còn lại.
7. Giải thích kết quả: Nếu bạn chỉ đọc được đến dòng 6/9 trở xuống ở một hoặc cả hai mắt, khả năng cao bạn có thể bị cận và cần đi khám. Mắt thường nhìn xa 6/6 (tương đương 1.0). Mắt cận sẽ có kết quả nhỏ hơn, ví dụ 6/9, 6/12, 6/18, v.v. Tuy nhiên, bài kiểm tra này thiếu chính xác do ánh sáng, góc nhìn, và không có sự điều chỉnh của bác sĩ.

Kiểm tra “chọc mũi tay” (Pinhole Test): Đây là một cách kiểm tra nhanh, tương đối tin cậy để phân biệt giữa cận và các vấn đề khác.

1. Lấy một tờ giấy, dùng kim hoặc kéo thủng một lỗ nhỏ có đường kính khoảng 2-3mm (kích thước tương tự đầu kim).
2. Nhìn qua lỗ kim vào một vật thể ở xa (ví dụ: chữ trên TV, biển báo).
3. Quan sát: Nếu hình ảnh trở nên rõ nét hơn đáng kể khi nhìn qua lỗ kim, khả năng rất cao là mắt bạn bị cận. Lỗ kim hoạt động như một “lỗ thông hơi”, giúp thu hẹp các tia sáng, giảm hiện tượng mờ do cầu thị, và tạm thời làm tăng độ sâu tiêu điểm. Nếu hình ảnh không cải thiện, vấn đề có thể nằm ở các bộ phận khác của mắt.
4. Lưu ý: Đây chỉ là kiểm tra sơ bộ. Bạn vẫn cần đi khám để có kết luận cuối cùng.

Kiểm tra góc nhìn và tập trung: Hãy tự hỏi bản thân về thói quen hàng ngày. Khi nhìn một vật ở xa, bạn có thấy mình phải cố gắng “đuổi theo” hình ảnh, hoặc cảm giác mắt không thể tập trung vào một điểm? Khi đó, bạn có thể đang thử điều chỉnh bằng cách hơi nhướng mày, nhíu mắt, hoặc nghiêng đầu.

Khi nào cần đi khám mắt chuyên sâu?

Dựa trên các dấu hiệu và kết quả kiểm tra tại nhà, nếu bạn nghi ngờ, đã đến lúc cần một cuộc khám mắt chuyên nghiệp. Dưới đây là những tình huống bạn nên đi khám ngay:

• Các triệu chứng đã được mô tả ở trên xuất hiện thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập, công việc.
• Kết quả bài kiểm tra tại nhà cho thấy thị lực xa dưới mức 6/9 ở một hoặc cả hai mắt.
• Bạn chưa từng khám mắt định kỳ trong vòng 1-2 năm trở lại đây. Đối với người trưởng thành không có vấn đề, khám mỗi 2 năm là đủ. Tuy nhiên, nếu bạn có tiền sử cận, khỏe mạnh, hoặc làm việc với mắt nhiều, nên khám hàng năm.
• Bạn có tiền sử gia đình bị cận thị nặng, cận loạn (cận điểm), hoặc các bệnh lý về mắt khác. Cận có yếu tố di truyền.
• Bạn là học sinh, sinh viên – đối tượng có nguy cơ cao do thói quen học tập và sử dụng thiết bị điện tử. Khám mắt định kỳ 6 tháng/lần là cần thiết.
• Khi bạn bắt đầu cảm thấy khó khăn trong các hoạt động đòi hỏi thị lực xa như lái xe, theo dõi sự kiện thể thao.

Trong cuộc khám, bác sĩ nhãn khoa sẽ:

1. Đo thị lực: Bạn sẽ nhìn vào bảng chữ cái Snellen chuẩn, bác sĩ sẽ thay đổi kính lenti để tìm độ kính chính xác cho từng mắt.
2. Khám tổng quát: Sử dụng máy khám tự động để đo áp suất nhãn cầu, khám võng mạc, giác mạc, thủy tinh thể.
3. Xác định loại cận: Qua kết quả, bác sĩ sẽ kết luận bạn bị cận chùm tia (cận điểm) hay cận tia song hành, và chỉ số độ cận (ví dụ: -1.00, -2.50, -3.75). Độ cận âm (có dấu trừ) cho biết mắt cần kính tròn để điều chỉnh.
4. Tư vấn: Từ kết quả, bác sĩ sẽ tư vấn về việc đeo kính gọng, kính áp tròng, hoặc các phương pháp phẫu thuật khúc xạ (LASIK, Femto-LASIK, PRK) nếu bạn đủ điều kiện.

Những lời khuyên và lưu ý quan trọng

Không tự ý mua kính tại các cửa hàng không có chuyên gia: Việc chọn kính dựa trên kết quả đo thị lực từ máy móc tự động hoặc tự đo tại nhà là cực kỳ nguy hiểm. Độ kính không phù hợp có thể gây mỏi mắt, nhức đầu, làm tăng độ cận nhanh, thậm chí gây mỏi mắt vĩnh viễn.

Chú ý đến thói quen sinh hoạt: Dù bạn chưa bị cận, việc bảo vệ mắt vẫn rất quan trọng. Hãy tuân thủ nguyên tắc 20-20-20: Sau mỗi 20 phút làm việc với màn hình, hãy nhìn xa một vật thể cách bạn ít nhất 6 mét (khoảng 20 feet) trong ít nhất 20 giây. Đảm bảo ánh sáng làm việc đủ, tránh ánh sáng mạnh trực tiếp vào mắt. Đeo kính chống ánh sáng xanh khi dùng thiết bị điện tử lâu.

Chế độ dinh dưỡng: Bổ sung các vitamin A, C, E, kẽm, lutein, zeaxanthin từ rau xanh đậm, cá béo, trứng, tỏi. Uống đủ nước.

Theo dõi sự thay đổi: Nếu bạn đã có kính, nhưng thấy kính không còn phù hợp (nhìn mờ, mỏi mắt nhiều hơn), hãy đi khám lại. Độ cận có thể thay đổi theo thời gian.

Thông tin từ kinhmatquangnhan.vn: Theo kinhmatquangnhan.vn, việc hiểu rõ tình trạng thị lực của bản thân là bước đầu tiên và quan trọng trong hành trình chăm sóc mắt. Một cặp kính đúng độ không chỉ giúp bạn nhìn rõ, mà còn giảm thiểu tối đa căng thẳng cho mắt, ngăn ngừa sự phát triển nhanh của độ cận, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Tổng kết

Để biết mắt có bị cận hay không, bạn cần kết hợp quan sát các triệu chứng sinh hoạt, thực hiện những bài kiểm tra sơ bộ tại nhà và quan trọng nhất là tới cơ sở y tế có chuyên gia nhãn khoa để được chẩn đoán chính xác. Cận thị là một tật dị tật có thể điều chỉnh tốt nếu phát hiện sớm và có phương pháp phù hợp. Đừng chủ quan với các dấu hiệu ban đầu, vì việc không điều chỉnh kịp thời có thể dẫn đến tình trạng mỏi mắt kinh niên, nhức đầu triền miên, và trong một số trường hợp, làm tăng nguy cơ các biến chứng nghiêm trọng về võng mạc khi về già. Hãy coi việc khám mắt định kỳ như một phần của thói quen chăm sóc sức khỏe tổng thể, bảo vệ “cửa sổ tâm hồn” của bạn một cách tốt nhất.