Mắt lác ở trẻ sơ sinh là một hiện tượng khiến nhiều cha mẹ băn khoăn và lo lắng. Trong những tháng đầu đời, việc con có đôi mắt chưa thực sự đồng nhất, nhìn không cùng một hướng là khá phổ biến. Tuy nhiên, làm thế nào để phân biệt đây chỉ là một giai đoạn sinh lý bình thường hay một dấu hiệu cần được bác sĩ theo dõi sát sao? Bài viết này sẽ cung cấp cho cha mẹ cái nhìn toàn diện và khoa học nhất về tình trạng mắt lác ở trẻ nhỏ, từ nhận biết, nguyên nhân đến các phương pháp điều trị hiệu quả.
Có thể bạn quan tâm: Top 7 Địa Chỉ Mua Mắt Kính Uy Tín Tại Quận Bình Thạnh Năm 2026
Có thể bạn quan tâm: Google Là Trai Hay Gái?
Mắt Lác Ở Trẻ Sơ Sinh Là Gì?
Mắt lác, hay còn gọi là lác mắt, là tình trạng hai mắt của trẻ không nhìn thẳng về cùng một hướng. Thay vào đó, một mắt có thể hướng vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới so với mắt còn lại. Ở trẻ sơ sinh, hiện tượng này chủ yếu là lác mắt sinh lý, một phần của quá trình phát triển thị giác non trẻ. Các cơ vận nhãn và hệ thần kinh điều khiển chúng chưa hoàn thiện, dẫn đến khả năng phối hợp chuyển động giữa hai mắt còn kém. May mắn thay, trong đa số trường hợp, tình trạng này sẽ tự khỏi dần khi trẻ được khoảng 4-6 tháng tuổi và thường biến mất hoàn toàn trước khi trẻ đến 2 tuổi. Tuy nhiên, nếu sau 6 tháng tuổi hiện tượng lác vẫn còn rõ rệt hoặc xuất hiện sau giai đoạn này, đó có thể là dấu hiệu của lác mắt bệnh lý và cần được chẩn đoán, can thiệp y tế kịp thời.
Có thể bạn quan tâm: Dấu Có Ý Nghĩa Gì? Tổng Hợp Ý Nghĩa Các Loại Dấu Trong Tiếng Việt Và Đời Sống
Các Dạng Lác Mắt Và Cách Nhận Biết Tại Nhà
Cha mẹ có thể quan sát và nhận biết trẻ bị lác mắt thông qua các dấu hiệu sau. Việc phát hiện sớm là bước đầu tiên và vô cùng quan trọng.
Các Dạng Lác Mắt Thường Gặp
Dựa trên hướng lệch của nhãn cầu, lác mắt ở trẻ thường chia thành bốn dạng chính:
- Lác trong (Esotropia): Một hoặc cả hai mắt quay vào trong, về phía sống mũi. Đây là dạng lác phổ biến nhất, chiếm khoảng 2-4% trường hợp.
- Lác ngoài (Exotropia): Một hoặc cả hai mắt quay ra ngoài, về phía vành tai. Dạng này ít gặp hơn, khoảng 1-1.5%.
- Lác trên (Hypertropia): Một mắt đặt cao hơn mắt còn lại.
- Lác dưới (Hypotropia): Một mắt đặt thấp hơn mắt còn lại. Các dạng lác trên và dưới hiếm gặp hơn.
Các Biểu Hiện Đáng Lưu Ý
Ngoài việc mắt không nhìn thẳng, cha mẹ cần để ý các biểu hiện bất thường đi kèm:
- Trẻ thường xuyên nheo mắt, chớp mắt nhiều hơn bình thường, đặc biệt trong môi trường ánh sáng chói.
- Trẻ có thói quen quay đầu, nghiêng đầu hoặc nheo một mắt khi nhìn đồ vật, như đang cố gắng điều chỉnh để nhìn rõ.
- Khi trẻ được 4-6 tháng tuổi trở lên, nếu vẫn thấy rõ hiện tượng lác mắt, đó là dấu hiệu cần được đánh giá lại.
Khi Nào Cần Đưa Trẻ Đi Khám?
Không phải mọi trường hợp lác mắt ở trẻ sơ sinh đều nguy hiểm ngay lập tức. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa con đi khám chuyên khoa mắt nếu:
- Trẻ trên 4-6 tháng tuổi mà hiện tượng lác mắt không cải thiện hoặc thậm chí tăng rõ rệt.
- Trẻ có biểu hiện luôn lác một bên mắt (lác cố định), không phải lác xoay vòng.
- Trẻ có dấu hiệu nhìn nghiêng, quay đầu liên tục.
- Trẻ có tiền sử gia đình bị lác mắt, mắc các hội chứng di truyền (như hội chứng Down) hoặc sinh non, thiếu tháng.
Việc khám sớm là then chốt. Nếu phát hiện từ 6 tháng đến 3 tuổi, tỷ lệ thành công trong điều trị có thể lên đến 92%. Ngược lại, nếu chủ quan để đến 6-8 tuổi, tỷ lệ này giảm mạnh còn khoảng 62%. Lý do là vì nếu một mắt liên tục bị lác, não bộ sẽ dần “bỏ qua” tín hiệu thị giác từ mắt đó, dẫn đến tình trạng nhược thị (mắt yếu không thể phục hồi thị lực bình thường). Do đó, khuyến cáo của các chuyên gia là trẻ sơ sinh nên được tầm soát thị lực toàn diện trong vòng 6 tháng đầu đời.
Có thể bạn quan tâm: Hạn Sử Dụng Thuốc Nhỏ Mắt: Điều Cần Biết Để Bảo Vệ Sức Khỏe Mắt
Nguyên Nhân Gây Lác Mắt Ở Trẻ Sơ Sinh
Nguyên nhân gây lác mắt ở trẻ sơ sinh rất đa dạng, có thể xuất phát từ cấu trúc mắt, dây thần kinh điều khiển hoặc các yếu tố nguy cơ khác.
Nguyên Nhân Về Vật Lý và Thần Kinh
- Cơ mắt yếu hoặc không phối hợp: Mỗi mắt có 6 cơ vận nhãn điều khiển chuyển động. Nếu một số cơ này yếu, ngắn hoặc hoạt động không đồng bộ sẽ gây lác.
- Rối loạn thần kinh: Các dây thần kinh sọ não số 3, 4, 6 đóng vai trò điều khiển cơ mắt. Tổn thương, liệt hoặc bất thường ở các dây thần kinh này có thể là nguyên nhân trực tiếp.
- Vấn đề ở trung ương thần kinh: Các vùng não điều khiển cử động mắt (như tiền não, não thân) gặp vấn đề cũng có thể dẫn đến lác mắt.
Các Yếu Tố Nguy Cơ Tăng Khả Năng Lác Mắt
Một số trẻ có nguy cơ cao hơn bình thường bị lác mắt bẩm sinh hoặc phát triển lác sau này:
- Tiền sử gia đình: Nếu cha mẹ, anh chị có tiền sử lác mắt, nguy cơ trẻ bị lác sẽ cao hơn.
- Bệnh lý, hội chứng di truyền: Các hội chứng như hội chứng Down, não úng thủy, bãi não có thể đi kèm với tật lác mắt.
- Trẻ sinh non, thiếu tháng, nhẹ cân: Hệ thần kinh và cơ mắt của trẻ chưa phát triển đầy đủ.
- Chấn thương mắt hoặc vùng xung quanh: Sau một chấn thương, các cơ mắt hoặc dây thần kinh có thể bị ảnh hưởng.
- Các tật khúc xạ không điều chỉnh: Trẻ bị cận thị, viễn thị hoặc loạn thị nặng có thể làm tăng nguy cơ lác mắt.
Các Phương Pháp Điều Trị Hiệu Quả
Một khi được bác sĩ chẩn đoán chính xác, có nhiều phương pháp can thiệp tùy theo mức độ và nguyên nhân gây lác.
- Trị bằng kính: Kính có độ đặc biệt, có thể là kính lồng kính hoặc kính gọng, giúp điều chỉnh khúc xạ và hỗ trợ mắt yếu hơn hoạt động tốt hơn. Đây là phương pháp thường dùng cho trẻ nhỏ.
- Che mắt (Occlusion Therapy): Phương pháp “ép” não bộ sử dụng mắt bị lác bằng cách che bên mắt tốt hơn lại trong vài giờ mỗi ngày. Cần thực hiện theo chỉ định và hướng dẫn chặt chẽ của bác sĩ.
- Dùng thuốc nhỏ mắt: Thuốc nhỏ chuyên dụng có tác dụng làm mờ tạm thời thị lực của mắt tốt, tạo điều kiện cho mắt yếu hoạt động mạnh lên. Phương pháp này phù hợp với một số trường hợp trẻ không chịu đeo kính hoặc che mắt.
- Phẫu thuật chỉnh sửa cơ mắt: Đây là giải pháp cho những trường hợp lác mắt nặng, ổn định sau khi trẻ đã qua thử nghiệm các phương pháp bảo tồn. Phẫu thuật sẽ thắt chặt hoặc thả lỏng các cơ vận nhãn để điều chỉnh vị trí nhãn cầu. Trẻ cần được gây mê toàn thân an toàn.
Lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc hoàn toàn vào chẩn đoán chi tiết của bác sĩ chuyên khoa mắt sau khi thăm khám, kiểm tra thị lực, góc lác và tình trạng phối hợp thị giác của trẻ.
Tóm Lại và Lời Khuyên Dành Cho Cha Mẹ
Hiện tượng mắt lác ở trẻ sơ sinh phần lớn là sinh lý và sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, sự theo dõi và phát hiện sớm là yếu tố sống còn để ngăn ngừa biến chứng nhược thị. Cha mẹ cần chủ động quan sát con hàng ngày và đừng chủ quan khi trẻ trên 6 tháng tuổi mà tình trạng lác mắt vẫn rõ rệt.
Hành động đúng đắn nhất là đưa trẻ đi khám mắt chuyên khoa tại các cơ sở y tế uy tín. Bác sĩ sẽ có thể phân biệt rõ lác sinh lý hay bệnh lý và tư vấn phương pháp theo dõi hoặc can thiệp phù hợp, giúp bảo vệ thị lực quý giá của con một cách toàn diện nhất. Đừng ngần ngại tìm kiếm thông tin và sự hỗ trợ từ những nguồn chuyên môn, bởi sức khỏe mắt của trẻ là một hành trình cần sự kiên nhẫn và quan tâm kỹ lưỡng từ phía gia đình.