Trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn là hiện tượng phổ biến nhưng khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tình trạng này thường liên quan đến sự tắc nghẽn hoặc viêm ở tuyến lệ, dẫn đến nước mắt không thoát ra ngoài bình thường. Hiểu rõ nguyên nhân và biết cách xử lý phù hợp sẽ giúp bảo vệ đôi mắt non nớt của bé, tránh các biến chứng không mong muốn. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan, khoa học và thực tế về vấn đề này, dựa trên thông tin y tế cập nhật và kinh nghiệm chăm sóc trẻ.
Có thể bạn quan tâm: Dơi Bay Vào Nhà Ban Đêm Là Điềm Gì? Phân Tích Từ Phong Thủy Đến Khoa Học
Tóm tắt nhanh: Hiện tượng trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn
Hiện tượng trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn, hay còn gọi là lệ đạo tắc nghẽn, là tình trạng tuyến lệ của bé bị tắc một phần hoặc hoàn toàn, khiến nước mắt không thể chảy vào mũi như bình thường. Thay vào đó, nước mắt tích tụ trong hố lệ và trào ra ngoài, kèm theo chất nhầy (ghèn) do viêm nhiễm. Đây là một dấu hiệu cảnh báo cần được theo dõi sát sao, vì có thể là do tắc nghẽn bẩm sinh, nhiễm khuẩn, hoặc các bệnh lý khác. Việc xử lý sớm và đúng cách là rất quan trọng để ngăn ngừa viêm kết mạc, áp xe tuyến lệ hoặc ảnh hưởng đến thị lực của trẻ sau này.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Nước Hoa Kích Thích Nữ Không Mùi Cực Mạnh: Đánh Giá Chi Tiết 2026
Hiện tượng trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn là gì?
Kế thừa hệ thống tiêu hóa và bài tiết từ người lớn, hệ tiêu hóa và bài tiết của trẻ sơ sinh vẫn đang trong quá trình hình thành và phát triển. Trong đó, tuyến lệ là một cơ quan tiết dịch quan trọng, sản xuất nước mắt để bôi trơn và bảo vệ mắt. Ở trẻ sơ sinh, tuyến lệ có thể chưa hoàn toàn thông thoáng. Khi ống dẫn lệ (ống lệ) bị tắc nghẽn, nước mắt không thể đi từ hố lệ vào mũi, dẫn đến tích tụ. Chất nhầy (ghèn) thường xuất hiện khi có sự nhiễm khuẩn thứ phát. Hiện tượng này thường gặp nhất ở một bên mắt trước, nhưng cũng có thể xảy ra ở cả hai.
Triệu chứng điển hình bao gồm: mắt của bé liên tục chảy nước mắt (thường là nước mắt trong hoặc hơi đục), có thể kèm theo một lớp chất nhầy vàng hoặc xanh lục tích tụ ở góc mắt trong (gần mũi). Gấu mắt có thể bị dính ghèn sau khi ngủ. Trong một số trường hợp, hố lệ bị sưng đỏ, ấn vào thấy đau. Bé có thể cục cằn, dụi mắt nhiều hơn. Tuy nhiên, nhiều trẻ không biểu hiện đau đớn rõ rệt vì hệ thần kinh cảm giác chưa hoàn thiện.
Phân biệt với các hiện tượng thông thường
Không phải mọi trường hợp chảy nước mắt đều là bệnh. Trẻ sơ sinh có thể chảy nước mắt do:
- Chảy nước mắt cảm xúc: Khi khóc, nhưng sau khi khóc xong thì ngừng.
- Chảy nước mắt do kích ứng: Vì khói, bụi, hoặc mỹ phẩm.
- Chảy nước mắt do lạ: Ở trời lạnh, nước mắt tự nhiên nhiều hơn.
Điểm khác biệt chính của tình trạng có ghèn là sự hiện diện của chất nhầy, thường kéo dài, không giảm sau khi trẻ ngừng khóc hoặc ra khỏi môi trường kích ứng. Đây là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn tại chỗ.
Có thể bạn quan tâm: Gợi Ý Tặng Quà Sinh Nhật Cho Bạn Gái: Top 50+ Ý Tưởng Ý Nghĩa & Cách Chọn Chuẩn
Nguyên nhân chính gây ra tình trạng này
Nguyên nhân của trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn chủ yếu xoay quanh vấn đề tắc nghẽn và nhiễm khuẩn.
1. Tắc nghẽn ống dẫn lệ bẩm sinh
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 5-10% trẻ sơ sinh. Ở thời điểm sinh, một màng mỏng (màng niêm mạc) có thể không bị vỡ hoàn toàn, làm tắc nghẽn ống dẫn lệ. Tình trạng này thường xảy ra ở một bên mắt và có thể tự khỏi khi trẻ lớn lên, khi màng niêm mạc tự vỡ ra do áp lực nước mắt. Tuy nhiên, trong thời gian chờ tự vỡ, nước mắt tích tụ dễ trở nên nhiễm khuẩn.
2. Viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus
Viêm kết mạc là nguyên nhân hàng đầu gây ghèn. Ở trẻ sơ sinh, viêm kết mạc có thể do:
- Nhiễm khuẩn: Phổ biến là vi khuẩn Staphylococcus, Streptococcus, Haemophilus influenzae. Chúng xâm nhập qua ống dẫn lệ bị tắc, gây viêm và tiết dịch mủ.
- Viêm kết mạc do chlamydia: Lây truyền từ mẹ sang con khi sinh nếu mẹ bị nhiễm chlamydia. Triệu chứng thường là sưng kết mạc, chảy mủ, có thể kèm viêm phổi.
- Viêm kết mạc do virus: Như virus adenovirus, thường đi kèm với cảm lạnh, sốt.
3. Tắc nghẽn ống dẫn lệ do viêm
Một cơn viêm kết mạc nặng có thể để lại sẹo, gây tắc nghẽn vĩnh viễn ống dẫn lệ. Điều này dẫn đến tình trạng chảy nước mắt và ghèn dai dẳng, thường xuyên tái phát.
4. Bất thường cấu trúc
Một số trẻ có thể bị tắc nghẽn do:
- Hở van ống dẫn lệ: Van không đóng kín, nước mũi và dịch mũi có thể đi ngược lên tuyến lệ, gây nhiễm khuẩn.
- U bất thường hiếm gặp: Như u tuyến lệ, nhưng rất hiếm.
5. Chấn thương hoặc phẫu thuật
Chấn thương vùng mắt, hoặc sau phẫu thuật mắt (hiếm ở trẻ sơ sinh) có thể gây sẹo và tắc nghẽn.
6. Yếu tố ngoại cảnh
- Vệ sinh mắt không sạch sẽ: Dùng tay bẩn dụi mắt, khăn lau mắt không sạch.
- Môi trường ô nhiễm: Bụi bẩn, khói thuốc lá làm kích ứng và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
- Trẻ sinh non: Hệ tiêu hóa và bài tiết chưa trưởng thành hơn, nguy cơ tắc nghẽn cao hơn.
Các triệu chứng cần lưu ý
Ngoài chảy nước mắt và ghèn, cha mẹ có thể quan sát thấy:
- Mắt đỏ, sưng: Kết mạc bị viêm.
- Lông mi dính chặt do ghèn: Đặc biệt sau khi ngủ.
- Hố lệ sưng to, ấn đau: Có thể là dấu hiệu áp xe tuyến lệ.
- Mắt có mủ vàng đặc, nhiều: Thể hiện nhiễm khuẩn nặng.
- Trẻ quấy khóc, bỏ bú: Nếu đau nhiều.
- Sốt: Khi nhiễm khuẩn lan rộng.
Lưu ý quan trọng: Nếu trẻ có các triệu chứng như sưng to bên ngoài mi (có thể là viêm túi lệ), mắt đỏ lan rộng, sốt cao, hoặc thị lực có vấn đề (trẻ không phản ứng với ánh sáng, mắt lé), cần đưa đi khám ngay.
Cách xử lý tại nhà an toàn và hiệu quả
Có thể bạn quan tâm: Đơn Thương Độc Mã: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Ứng Dụng Trong Văn Hóa
Trước khi đưa trẻ đi khám, hoặc khi bác sĩ chẩn đoán tắc nghẽn nhẹ, cha mẹ có thể thực hiện các biện pháp vệ sinh và massage tại nhà. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc mắt cho trẻ nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
1. Vệ sinh mắt sạch sẽ
- Rửa tay thật sạch với xà phòng trước khi chạm vào mắt bé.
- Dùng bông gòn, khăn mềm sạch thấm nước sạch (nước đun sôi để nguội) hoặc nước muối sinh lý 0.9% (mua ở nhà thuốc).
- Làm sạch ghèn từ trong ra ngoài: Bắt đầu từ góc mắt trong (gần mũi) lau ra ngoài, dùng một bông gòn mới cho mỗi lần lau. Không chà xát mạnh.
- Làm sạch nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau khi ngủ.
2. Massage hố lệ (Massage tuyến lệ)
Massage là phương pháp quan trọng giúp tạo áp lực, thúc đẩy dịch tiết và có thể làm vỡ màng niêm mạc tắc nghẽn bẩm sinh.
Cách thực hiện đúng:
- Đặt ngón tay (ngón trỏ hoặc ngón cái) ở vị trí hố lệ, ngay trên xương gò má, phía trong cánh mũi.
- Nhấn nhẹ và massage theo hướng từ trong ra ngoài, tức là từ cánh mũi ra đuôi mắt, theo đường ống dẫn lệ.
- Thực hiện với lực vừa phải, ấn xuống xương gò má một chút rồi vuốt ra.
- Lặp lại 5-10 lần mỗi lần, thực hiện 3-4 lần/ngày, tốt nhất là sau khi đã lau sạch mắt và dùng thuốc nhỏ mắt (nếu có).
- Lưu ý: Nếu hố lệ sưng đỏ, đau, không nên massage mạnh.
3. Sử dụng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định
Nếu có dấu hiệu nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể kê đơn thuốc nhỏ mắt kháng sinh (như erythromycin, tobramycin) hoặc thuốc nhỏ mắt chống viêm. Tuân thủ đúng liều lượng và thời gian dù triệu chứng đã giảm.
4. Giữ môi trường sống sạch sẽ
- Tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc, bụi bẩn.
- Không để trẻ dụi mắt.
- Giữ không khí trong lành, tránh nơi đông người, ô nhiễm.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?
Không nên chủ quan với tình trạng này. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa Mắt (nhi khoa) nếu:
- Tình trạng kéo dài trên 1 tháng dù đã vệ sinh và massage đều đặn.
- Ghèn nhiều, đặc, có mủ.
- Mắt sưng to, đỏ nhiều, hố lệ phồng lên.
- Trẻ có dấu hiệu sốt, quấy khóc nhiều.
- Mắt có vết thương, bị vật thể lạ đâm vào.
- Trẻ có biểu hiện thị lực kém, không theo vật thể chuyển động.
- Sau 6-12 tháng tuổi mà tình trạng vẫn không cải thiện.
Bác sĩ sẽ kiểm tra bằng dụng cụ chuyên dụng, có thể dùng thuốc nhỏ mắt thuốc nhuộm để xem ống dẫn lệ có thông thoáng không. Trong một số trường hợp tắc nghẽn bẩm sinh dai dẳng, bác sĩ có thể đề xuất thủ thuật mở ống dẫn lệ (probe) khi trẻ khoảng 6-12 tháng tuổi, là một thủ thuật nhỏ, an toàn và hiệu quả cao.
Các biến chứng có thể xảy ra nếu không xử lý
Nếu để trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn kéo dài không được điều trị, nguy cơ biến chứng sẽ tăng:
- Viêm kết mạc mạn tính: Gây sung huyết kết mạc lâu ngày.
- Áp xe tuyến lệ: Tuyến lệ bị nhiễm khuẩn nặng, sưng to, đau, có thể vỡ mủ.
- Viêm kết mạc do chlamydia: Có thể dẫn đến viêm phổi.
- Viêm hố lệ mạn: Gây sẹo, tắc nghẽn vĩnh viễn.
- Ảnh hưởng thị lực: Tích tụ dịch mủ lâu ngày có thể gây thủng giác mạc, loét giác mạc, dẫn đến loạn thị.
- Nhiễm trùng lan rộng: Vi khuẩn có thể đi vào máu (nhiễm khuẩn huyết).
Vì vậy, đừng coi thường tình trạng này dù ban đầu có vẻ nhẹ.
Phòng ngừa và chăm sóc hàng ngày
- Vệ sinh mắt sạch sẽ: Lau mắt cho bé mỗi ngày với khăn mềm, nước sạch.
- Rửa tay trước khi chạm mắt bé.
- Không dùng chung khăn, khăn lau mặt với người khác.
- Theo dõi sát nếu bé có tiền sử tắc nghẽn ống dẫn lệ.
- Nuôi con bằng sữa mẹ: Sữa mẹ cung cấp kháng thể, giúp tăng cường miễn dịch cho bé, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.
- Tránh môi trường khói, bụi.
- Không tự ý dùng thuốc bừa bãi.
Những điều phụ huynh thường hỏi
1. Trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn có nguy hiểm không?
Nếu chỉ tắc nghẽn nhẹ và được vệ sinh đúng cách, có thể tự khỏi. Tuy nhiên, nếu có nhiễm khuẩn và không được điều trị, có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như đã nêu. Vì vậy, cần theo dõi và can thiệp kịp thời.
2. Có nên dùng thuốc nhỏ mắt không?
Chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sịa. Thuốc nhỏ mắt kháng sinh cần được kê đơn, dùng đúng liều. Không tự ý mua thuốc over-the-counter.
3. Thủ thuật mở ống dẫn lệ có đau không?
Thủ thuật này thường được thực hiện khi bé ngủ hoặc được nhẹ nhàng. Bác sĩ sẽ dùng dụng cụ nhỏ, mềm để thăm dò và mở ống. Bé có thể khóc một chút nhưng không đau nhiều. Sau thủ thuật, bác sĩ có thể nhỏ thuốc kháng sinh phòng ngừa nhiễm khuẩn.
4. Trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn có phải là bệnh lý gì không?
Nó là một triệu chứng, không phải một bệnh riêng biệt. Nguyên nhân có thể từ tắc nghẽn, viêm, hoặc bất thường. Cần chẩn đoán nguyên nhân để điều trị đích hướng.
5. Có thể dùng nước ép cà chua, trà xanh rửa mắt không?
Tuyệt đối không. Các chất tự nhiên chưa được tiệt trùng có thể chứa vi khuẩn, gây nhiễm khuẩn nặng hơn. Chỉ sử dụng nước sạch đun sôi để nguội hoặc nước muối sinh lý.
6. Bé đã 10 tháng tuổi mà vẫn chảy nước mắt và ghèn, có tự khỏi không?
Nếu tắc nghẽn bẩm sinh chưa tự vỡ, khả năng tự khỏi sau 1 tuổi là thấp. Nên đưa đi khám để xem xét chỉ định thủ thuật mở ống dẫn lệ, vì sau 1 tuổi, nguy cơ viêm và biến chứng vẫn hiện hữu.
Kết luận
Trẻ sơ sinh chảy nước mắt và có ghèn là một vấn đề sức khỏe mắt cần được phụ huynh quan tâm đúng mức. Hiểu rõ nguyên nhân từ tắc nghẽn bẩm sinh đến viêm khuẩn sẽ giúp cha mẹ có những biện pháp xử lý và vệ sinh tại nhà phù hợp, đồng thời biết khi nào cần nhờ sự can thiệp của bác sĩ chuyên khoa. Những hành động đơn giản như vệ sinh mắt sạch sẽ và massage hố lệ đúng kỹ thuật có thể mang lại hiệu quả lớn. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, có dấu hiệu nhiễm khuẩn, đừng ngần ngại đưa trẻ đi khám. Sức khỏe đôi mắt của bé là tài sản quý giá, cần được bảo vệ từ những bước đầu tiên. Thông tin tổng hợp từ kinhmatquangnhan.vn khẳng định, chăm sóc mắt cho trẻ sơ sinh cần sự kiên nhẫn và khoa học, dựa trên bằng chứng y tế, không phải kinh nghiệm mò mẫm.